Gülten RAYİMOĞLU

21. Yüzyılda Cami, Din Görevlisi ve Mahalle İçin Yeni Bir Stratejik Model
    Bir ülkenin geleceği yalnız ordusunun gücüyle, ekonomisinin büyüklüğüyle veya teknolojisinin gelişmişliğiyle belirlenmez.
    Asıl stratejik güç insandır.
    İnsanın karakteridir.
    Ahlakıdır.
    Aidiyetidir.
    Ailesidir.
    Dayanışma kültürüdür.
    Hak ve adalet anlayışıdır.
    Kriz zamanında toplum olarak birbirine tutunabilme kabiliyetidir.
    Bu nedenle camiler üzerine yaptığımız tartışmayı yalnızca:
    “Camiler neden dolmuyor?”
    sorusuna indirgemek büyük resmi kaçırmaktır.
    Asıl sorumuz şudur:
    Türkiye önümüzdeki 25 yılın insanını hangi kurumlarla, hangi değerlerle ve hangi sosyal yapıyla yetiştirecek?
    Cami meselesine tam da buradan bakmalıyız.
    MESELE DİN HİZMETİ DEĞİL, TOPLUMSAL DAYANIKLILIK MESELESİDİR
    Cami yalnızca ibadet edilen fiziksel bir mekân olarak değerlendirilirse potansiyelinin önemli bir bölümü kullanılmamış olur.
    Tarihsel olarak cami çevresinde ibadetle beraber ilim, eğitim, vakıf, yardımlaşma ve toplumsal dayanışma ağları da gelişmiştir.
    Bugünün şartlarında aynı yapıyı birebir kopyalamak değil, o medeniyet mantığını çağın ihtiyaçlarına göre yeniden üretmek gerekir.
    Çünkü Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu meseleler değişmiştir.
    Dijital bağımlılık…
    Yalnızlık…
    Aile içi iletişim problemleri…
    Kuşak çatışması…
    Uyuşturucu ve diğer bağımlılıklar…
    Ekonomik sıkıntılar…
    Gençlerin gelecek kaygıları…
    Dijital dezenformasyon…
    Sosyal kutuplaşma…
    Aidiyet kaybı…
    Yapay zekânın eğitimden çalışma hayatına kadar oluşturduğu büyük dönüşüm…
    Bunların hiçbiri yalnız hutbe okuyarak çözülemez.
    Ama cami, çözüm üreten insanları bir araya getiren güven merkezi hâline gelebilir.
    TÜRKİYE’NİN EN BÜYÜK SOSYAL SERMAYELERİNDEN BİRİ CAMİ AĞIDIR
    Meseleye stratejik bakarsak elimizde son derece önemli bir altyapı bulunmaktadır.
    Türkiye’nin hemen her mahallesinde cami vardır.
    Bu ne demektir?
    İnsanların yürüme mesafesinde ulaşabileceği bir sosyal yapı vardır.
    Fakat şu soruyu sormalıyız:
    Bu büyük altyapının toplumsal kapasitesinin ne kadarını kullanıyoruz?
    Binalarımız var.
    Din görevlilerimiz var.
    Cemaatimiz var.
    Mahallelerimiz var.
    Gönüllülerimiz var.
    Fakat bunların arasında güçlü ve sistematik bir sosyal koordinasyon oluşturabiliyor muyuz?
    Yeni dönemin meselesi daha fazla bina yapmak kadar, hatta birçok yerde ondan önce, mevcut sosyal sermayenin niteliğini artırmak olmalıdır.
22. YÜZYILDA İMAMIN GÖREV TANIMI YENİDEN ELE ALINMALIDIR
    Din görevlisinin temel görevi elbette din hizmetidir.
    Fakat çağ değişmiştir.
    İmamı yalnızca:
    Ezan okuyan,
    namaz kıldıran,
    hutbe okuyan,
    cenaze hizmetlerini yerine getiren
    bir görev tanımına hapsetmek, sahip olduğumuz insan kaynağından yeterince yararlanamamak anlamına gelir.
    Yeni dönemin din görevlisi mahallede güven ve koordinasyon üreten kişilerden biri olmalıdır.
    Buradaki incelik önemlidir.
    İmam psikolog olmayacaktır.
    Doktor olmayacaktır.
    Öğretmenin yerini almayacaktır.
    Sosyal hizmet uzmanının görevini üstlenmeyecektir.
    Fakat hangi meselede hangi uzmana ulaşılması gerektiğini bilecektir.
    Yani imam:
    Her problemi çözen kişi değil, çözüm üretebilecek insanları birbirine bağlayan güvenilir köprülerden biri olacaktır.
    YENİ DİN GÖREVLİSİ MODELİ: T ŞEKLİNDE İNSAN
    Burada insan kaynakları açısından yeni bir model önerebiliriz.
    Din görevlisinin derinliği İslami ilimler olmalıdır.
    Kur’an…
    Sünnet…
    Fıkıh…
    Kelam…
    İslam düşüncesi…
    İmam-ı Azam’ın hukuk ve içtihat mirası…
    İmam Mâtürîdî’nin akıl-vahiy ilişkisine dair düşünce geleneği…
    Bunlar dikey uzmanlık alanını oluşturmalıdır.
    Fakat yatay alanda da temel bilgi sahibi olmalıdır:
    Psikoloji.
    Pedagoji.
    Sosyoloji.
    Aile iletişimi.
    Bağımlılıkla mücadele.
    Gençlik çalışmaları.
    İlk yardım.
    Dijital okuryazarlık.
    Medya okuryazarlığı.
    Yapay zekâ.
    Etkili iletişim.
    Kriz yönetimi.
    Böylece din görevlisi çağını anlayan fakat kendi asli uzmanlığını kaybetmeyen bir profile dönüşebilir.
    CAMİLERİN HEPSİNE AYNI MODEL UYGULANMAMALIDIR
    Stratejik planlamanın temel kurallarından biri şudur:
    İhtiyaç analizi yapılmadan politika üretilmez.
    Bir üniversite kampüsünün yanındaki camiyle emekli nüfusun yoğun olduğu mahallenin ihtiyaçları aynı değildir.
    Sanayi bölgesindeki camiyle kırsal bölgedeki caminin sosyal çevresi aynı değildir.
    Göç alan mahalleyle yıllardır aynı nüfusun yaşadığı mahallenin meseleleri farklıdır.
    Bu nedenle Türkiye genelinde temel standartlar bulunmalı ancak yerel programlar mahallenin sosyolojisine göre şekillenebilmelidir.
    Merkez çerçeveyi belirlemeli.
    Mahalle içeriği üretmelidir.
    HER CAMİNİN “MAHALLE SOSYAL İHTİYAÇ HARİTASI” OLMALI
    Yeni modelin ilk adımlarından biri budur.
    Her cami bulunduğu çevrenin temel sosyal ihtiyaçlarını bilmelidir.
    Ama bunun altını özellikle çizelim:
    Bu çalışma insanları fişleyen, özel hayatı kaydeden veya kişisel bilgileri kontrol eden bir mekanizmaya dönüşmemelidir.
    Amaç insanı takip etmek değil, ihtiyacı anlamaktır.
    Mahallede gençlerin temel problemleri nelerdir?
    Kaç okul bulunmaktadır?
    Hangi eğitim ihtiyaçları öne çıkmaktadır?
    Yaşlıların temel sorunları nelerdir?
    Engelli vatandaşların erişim problemi var mıdır?
    Gençler hangi faaliyetleri talep etmektedir?
    Hangi gönüllüler katkı sunabilir?
    Bu bilgiler anonim ve toplulaştırılmış şekilde değerlendirilerek yıllık çalışma planı hazırlanabilir.
    HER CAMİDE “MAHALLE GÖNÜLLÜLER AĞI” KURULABİLİR
    Cami bütün sorunları kendi başına çözemez.
    Çözmeye de çalışmamalıdır.
    Bunun yerine mahalledeki insan kaynağını harekete geçirmelidir.
    Öğretmen…
    Doktor…
    Psikolog…
    Mühendis…
    Avukat…
    Esnaf…
    Akademisyen…
    Sanatçı…
    Sporcu…
    Üniversite öğrencisi…
    Emekli…
    Her insanın topluma verebileceği bir şey vardır.
    Bir öğretmen haftada iki saat öğrencilere destek olabilir.
    Bir doktor sağlık bilgilendirmesi yapabilir.
    Bir mühendis gençlere mesleğini anlatabilir.
    Bir üniversite öğrencisi çocuklara derslerinde yardımcı olabilir.
    Bir sporcu çocuklarla spor etkinliği gerçekleştirebilir.
    Bir esnaf ihtiyaç sahibi öğrenciye burs verebilir.
    Böylece cami yardım dağıtan bir yapı olmaktan çıkar.
    Dayanışma üreten bir platforma dönüşür.
    CAMİNİN YENİ STRATEJİK HEDEFİ: GENÇLİĞİ ÇAĞIRMAK DEĞİL, GENÇLİĞE ALAN AÇMAK
    Yıllardır:
    “Gençleri camiye nasıl getiririz?”
    diye soruyoruz.
    Soruyu değiştirelim:
    “Gençlerin camide sorumluluk alabileceği hangi alanları oluşturduk?”
    Genç yalnızca dinleyen kişi olmamalıdır.
    Üreten kişi olmalıdır.
    Kitap kulübünü gençler yönetsin.
    Teknoloji grubunu gençler kursun.
    Sosyal yardım projesini gençler planlasın.
    Spor organizasyonunu gençler gerçekleştirsin.
    Yaşlı ziyaretlerini gençler yapsın.
    Çocuklara ders desteğini üniversiteliler versin.
    Genç bir yapının parçası olduğunu hissettiğinde aidiyet gelişir.
    Aidiyet nasihatle değil, sorumlulukla güçlenir.

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA EN BÜYÜK MÜCADELE DİKKAT VE GÜVEN ÜZERİNDEN YÜRÜYECEK
Önümüzdeki dönemin en önemli meselelerinden biri insanın dikkatidir.
Telefon ekranında binlerce içerik gençlerin dikkatini çekmek için yarışıyor.
Din görevlisinin karşısındaki rekabet artık yalnız başka fikirler değildir.
Oyunlar…
Videolar…
Fenomenler…
Sosyal medya…
Dijital topluluklar…
Ve artık yapay zekâ sistemleri…
Bu nedenle saatler süren tek yönlü anlatım yerine soru-cevap, küçük gruplar, atölyeler, sohbetler ve birebir iletişim modelleri güçlendirilmelidir.
Çünkü dijital çağda insanlar yalnız bilgi aramıyor.
Güvenebilecekleri insan arıyorlar.
CAMİNİN DİJİTAL İKİZİ OLMALIDIR
Artık fiziksel caminin yanında dijital iletişim alanını da düşünmeliyiz.
Her caminin sosyal medya hesabı açması tek başına çözüm değildir.
Asıl mesele içeriktir.
Haftanın sorusu…
Gençlerin merak ettikleri…
Mahalle faaliyetleri…
Kitap tavsiyeleri…
Bilim sohbetleri…
Aile programları…
Gönüllülük çağrıları…
Sosyal yardım faaliyetleri…
Cuma hutbesinin ana mesajının kısa özeti…
Bunların tamamı dijital iletişim stratejisinin parçaları olabilir.
Ancak dijital alan hiçbir zaman fiziksel insan ilişkisinin yerine geçirilmemelidir.
Teknoloji köprü olmalıdır.
Hedef yine insandır.
CAMİLER “ERKEN UYARI MERKEZİ” GİBİ ÇALIŞABİLİR
Burada çok önemli bir sosyal politika fırsatı bulunmaktadır.
Mahallede sorunlar büyümeden önce genellikle bazı işaretler ortaya çıkar.
Okulu bırakan genç…
Yalnızlaşan yaşlı…
Ekonomik sıkıntıya giren aile…
Bağımlılığa sürüklenen çocuk…
Aile içindeki ciddi çatışmalar…
Din görevlisi bunları çözmeye kalkmamalıdır.
Ancak uygun etik ve mahremiyet ilkeleri içinde, kişi yardım talep ettiğinde doğru sosyal hizmet mekanizmalarına yönlendirebilmelidir.
Bu model doğru kurulursa cami sosyal problemlerin üzerini örten değil, insanın doğru desteğe erken ulaşmasına yardımcı olan güven noktalarından biri olabilir.
HUTBE MODELİ DE YENİDEN DÜŞÜNÜLMELİDİR
Türkiye genelinde ortak dinî ve ahlaki ilkelerin anlatılması elbette önemlidir.
Ancak Edirne’den Kars’a, İstanbul’dan Hakkâri’ye bütün mahallelerin aynı sosyal meseleleri yaşadığını varsayamayız.
Merkezî hutbe genel çerçeveyi verebilir.
Bunun yanında yerel meselelerin konuşulabileceği sohbet ve eğitim alanları oluşturulmalıdır.
Örneğin bir bölgede:
Uyuşturucu bağımlılığı önemliyse bunun üzerine çalışılmalıdır.
Başka yerde aile problemleri yoğunsa aile programları yapılmalıdır.
Üniversite bölgesinde gençlerin soruları merkeze alınmalıdır.
Sanayi bölgesinde iş ahlakı, işçi hakkı, helal kazanç ve çalışma hayatı konuşulabilir.
Din hayatın içindeyse, dinin dili de hayatın gerçek meselelerine dokunmalıdır.
BAŞARI KRİTERLERİ DEĞİŞMEDEN SİSTEM DEĞİŞMEZ
Kurumsal dönüşümün en kritik noktası ölçmedir.
Din görevlisinin performansına yalnız:
“Namaz kıldırıldı mı?”
“Ezan okundu mu?”
“Cami açıldı mı?”
diye bakarsak sistem doğal olarak bunlara odaklanır.
Bunlar zaten temel görevlerdir.
Fakat bunların yanına yeni göstergeler eklenebilir:
Kaç genç programa katıldı?
Kaç öğrenci eğitim desteği aldı?
Kaç yaşlı ziyaret edildi?
Kaç aile uygun uzmanlık hizmetlerine yönlendirildi?
Kaç gönüllü mahalle çalışmalarına katıldı?
Kaç çocuk düzenli faaliyete dahil oldu?
Kaç bilim, kültür veya sanat etkinliği gerçekleştirildi?
İnsanları sayıya indirgemeden, mahremiyeti koruyarak sosyal etkinin ölçülmesi mümkündür.
Çünkü yönetimin temel ilkelerinden biri açıktır:
Ölçmediğiniz şeyi sağlıklı biçimde geliştiremezsiniz.
EN BÜYÜK MESELE AHLAK VE GÜVEN MESELESİDİR
Fakat istediğimiz kadar sistem kuralım…
İstediğimiz kadar teknoloji kullanalım…
İstediğimiz kadar proje geliştirelim…
Eğer güven yoksa sistem işlemez.
İnsanlar söylenene değil, söylenenle yapılan arasındaki mesafeye bakar.
Adalet anlatan adil değilse…
Kul hakkını anlatan kul hakkından sakınmıyorsa…
Tevazu anlatan makam elde ettiğinde değişiyorsa…
Kardeşlik anlatan kendi grubundan olmayana farklı davranıyorsa…
Genç bunu görür.
Ve genç artık gördüğünü sorguluyor.
Bu nedenle yeni cami modelinin merkezinde teknoloji değil:
Ahlak bulunmalıdır.
İslam hiç kimseye istisna tanımaz.
Makamı ne olursa olsun…
Unvanı ne olursa olsun…
Mensubiyeti ne olursa olsun…
Güç sahibi olduğunda adalet ölçüsünü kaybeden insan önce kendi ahlakıyla yüzleşmelidir.
Çünkü İslam’ın en güçlü iletişim yöntemi dün de bugün de aynıdır:
Güzel ahlak.
5 YILLIK PİLOT DÖNÜŞÜM MODELİ
Bütün Türkiye’yi bir gecede değiştirmek mümkün değildir.
Strateji hayalle değil, pilot uygulamayla başlar.
Farklı sosyolojik özelliklere sahip belirli mahalleler seçilebilir.
Örneğin:
Üniversite bölgesi…
Sanayi mahallesi…
Yoğun göç alan mahalle…
Kırsal bölge…
Büyükşehir merkezi…
Yaşlı nüfusun yoğun olduğu bölge…
Bu bölgelerde yeni din görevlisi eğitim modeli, gönüllülük ağı, gençlik faaliyetleri, dijital iletişim ve sosyal etki ölçümü birlikte denenebilir.
Birinci yıl:
İhtiyaç analizi.
İkinci yıl:
Pilot uygulama.
Üçüncü yıl:
Etki değerlendirmesi ve düzeltme.
Dördüncü yıl:
Başarılı uygulamaların yaygınlaştırılması.
Beşinci yıl:
Ulusal modele dönüşüm.
Böylece slogan değil, veri üreten bir sistem kurulabilir.
ASIL STRATEJİK HEDEF 2050’NİN İNSANIDIR
Bugün camiye getirmeye çalıştığımız 10 yaşındaki çocuk 2050 yılında kırklı yaşlarında olacaktır.
Bugün üniversitedeki genç yarının öğretmeni, mühendisi, iş insanı, akademisyeni, yöneticisi, anne veya babası olacaktır.
Dolayısıyla bugün yaptığımız gençlik çalışması aslında 2050 Türkiye’sine yapılan yatırımdır.
İşte cami meselesini bu nedenle günlük tartışmaların dışına çıkarmalıyız.
Bu mesele:
İnsan yetiştirme meselesidir.
Toplumsal dayanıklılık meselesidir.
Aile meselesidir.
Ahlak meselesidir.
Güven meselesidir.
Ve nihayetinde:
Medeniyet meselesidir.
CAMİYİ DEĞİL, CAMİ ETRAFINDAKİ EKOSİSTEMİ KONUŞMALIYIZ
21. yüzyılın camisini tek başına düşünemeyiz.
Cami + aile.
Cami + okul.
Cami + üniversite.
Cami + mahalle.
Cami + gençlik.
Cami + gönüllülük.
Cami + sosyal hizmet.
Cami + kültür.
Cami + spor.
Cami + teknoloji.
Cami + dijital dünya.
Bütün bunların merkezinde ise:
İbadet + ilim + ahlak + adalet + merhamet.
İşte yeni medeniyet modelinin özeti budur.
BİR NESLİ KAYBETMEK BİR TOPRAĞI KAYBETMEKTEN DAHA AĞIR OLABİLİR
Toprak kaybedildiğinde yeniden kazanabilirsiniz.
Bina yıkıldığında yeniden yapabilirsiniz.
Ekonomi bozulduğunda yeniden düzeltebilirsiniz.
Fakat bir neslin zihniyle, aidiyetiyle ve değer dünyasıyla bağınızı kaybettiğinizde bunu yeniden kurmak onlarca yıl sürebilir.
Bu nedenle mesele acildir.
Ama telaşla değil, akılla hareket etmeliyiz.
Gençleri suçlamamalıyız.
Çağı lanetlememeliyiz.
Teknolojiden kaçmamalıyız.
Çağı anlamalı, insanı anlamalı ve kurumlarımızı buna göre yenilemeliyiz.
2050’DE BU CAMİLERDE KİMLER OLACAK?
Bugün cuma.
Saflara bakın.
Sonra çocuklarınıza bakın.
Torunlarınıza bakın.
Ve kendinize şu soruyu sorun:
2050 yılında bu saflarda kimler olacak?
Bugün camide olan bizler bir gün olmayacağız.
Bir zamanlar dedemiz babamızın elinden tuttu.
Babamız bizim elimizden tuttu.
Bugün sıra bizde.
Fakat çocuklarımızın elinden yalnızca tutmak yetmez.
Onlara yaşayabilecekleri, soru sorabilecekleri, üretebilecekleri ve kendilerini ait hissedebilecekleri bir medeniyet alanı bırakmak zorundayız.
İşte bunun için:
Cami hayata dokunmalı.
Hayat camiye sığmalı.
Fakat artık buna bir cümle daha eklemeliyiz:
Cami geleceğe hazırlanmalıdır.
Çünkü geleceğin mücadelesi yalnız toprak üzerinde olmayacaktır.
Zihinlerde olacaktır.
Kalplerde olacaktır.
Kimliklerde olacaktır.
Aidiyetlerde olacaktır.
Bilgide olacaktır.
Teknolojide olacaktır.
Ve en önemlisi insanın nasıl bir insan olacağı üzerinde olacaktır.
Bu yüzden önümüzdeki dönemin temel sorusu:
“Kaç cami yaptık?” değil;
“Bu camilerin etrafında nasıl bir insan, nasıl bir mahalle ve nasıl bir gelecek inşa ediyoruz?”
olmalıdır.
Bunu başarabilirsek camiler yalnız dolmaz.
Mahalle yeniden birbirini tanır.
Genç yeniden aidiyet hisseder.
Çocuk camiyi sever.
Yaşlı yalnız kalmaz.
Bilgi hikmetle buluşur.
Teknoloji insanın hizmetine girer.
İbadet ahlaka dönüşür.
Ve cami yeniden yalnız şehrin ortasında yükselen bir yapı değil, toplumun atan kalbi hâline gelir.
Stratejik hedefimiz camiyi doldurmak değil, insanı inşa etmektir.
Çünkü insanı inşa ederseniz mahalleyi inşa edersiniz.
Mahalleyi inşa ederseniz toplumu güçlendirirsiniz.
Toplumu güçlendirirseniz geleceği inşa edersiniz.
Cami hayata dokunmalı.
Hayat camiye sığmalı.
Ve cami geleceği inşa eden merkezlerden biri olmalıdır.
Vesselam.