Yeni Dünya Düzenine Merhamet, Akıl ve Stratejiyle Bakmak

Rafet ULUTÜRK

İnsanlık yeni bir dönemin eşiğinde.

Teknoloji ilerliyor.

Yapay zekâ gelişiyor.

Şehirler büyüyor.

Devletler daha fazla enerjiye, daha fazla suya, daha fazla üretime, daha fazla ekonomik güce ihtiyaç duyuyor.

Fakat bütün bu ilerlemenin ortasında çok temel bir soruyu unutuyoruz:

İnsan bu dünyanın sahibi midir, yoksa emanetçisi mi?

Bu soru sadece dini veya felsefi bir soru değildir.

Aynı zamanda ekonomik, siyasi, stratejik ve medeniyet tasavvurunu belirleyen temel bir sorudur.

Çünkü dünyaya nasıl baktığınız, onu nasıl yöneteceğinizi de belirler.

Eğer dünyayı yalnızca kullanılacak bir kaynak olarak görürseniz tüketirsiniz.

Eğer onu emanet olarak görürseniz korursunuz.

İşte önümüzdeki yüzyılın asıl medeniyet mücadelesi burada yaşanacaktır.

İNSAN DÜNYAYA GELDİĞİNDE HER ŞEY ZATEN VARDI

İnsan dünyaya geldiğinde nehirler akıyordu.

Dağlar yükseliyordu.

Denizler vardı.

Ormanlar vardı.

Toprak ürün veriyordu.

Kuşlar gökyüzünde uçuyordu.

Balıklar denizlerde yüzüyordu.

Hayvanlar kendi doğal alanlarında yaşıyordu.

İnsan bunların hiçbirini yaratmadı.

Suyu yaratmadı.

Havayı yaratmadı.

Toprağı yaratmadı.

Güneşi yakmadı.

Yağmuru yağdırmadı.

Tohuma can vermedi.

Bir kuşa uçmayı, bir arıya bal yapmayı, bir balığa yüzmeyi öğretmedi.

Ama zamanla kendisini bütün bunların sahibi gibi görmeye başladı.

İnsanlığın en büyük zihinsel kırılması belki de burada gerçekleşti.

Emanet bilinci yerini mülkiyet kibri­ne bıraktı.

ALLAH’IN BEDELSİZ VERDİĞİ NİMETLERİ PAHALI HALE GETİRDİK

İnsanın hayatındaki en değerli şeylerin önemli kısmı ona bedelsiz verilmiştir.

Hava.

Su.

Güneş.

Yağmur.

Toprak.

Ağaç.

Nehir.

Deniz.

Ama insan bunların değerini anlamak için çoğu zaman onları kaybetmeyi bekliyor.

Temiz suyu kirletiyoruz, sonra şişelenmiş su satın alıyoruz.

Şehirleri betonlaştırıyoruz, sonra yeşil alan arıyoruz.

Havayı kirletiyoruz, sonra temiz hava bölgeleri oluşturmaya çalışıyoruz.

Toprağın doğallığını bozuyor, sonra “organik” ürün için daha fazla para ödüyoruz.

Bu tablo bize önemli bir şey söylüyor:

İnsan, Allah’ın bedelsiz verdiği nimeti bozuyor; sonra bozduğu nimeti parayla yeniden satın almaya çalışıyor.

Bu yalnızca ekonomik bir çelişki değildir.

Bu aynı zamanda ahlaki ve medeniyet krizidir.

KALKINMAK BAŞKA, TÜKETMEK BAŞKA

İnsanlığın kalkınmaya ihtiyacı vardır.

Yol yapılmalıdır.

Ev yapılmalıdır.

Sanayi kurulmalıdır.

Enerji üretilmelidir.

Tarım gelişmelidir.

Teknoloji ilerlemelidir.

Ama bütün bunların bir sınırı vardır.

O sınır şudur:

Kalkınma, hayatın temel kaynaklarını yok etme hakkı vermez.

Bir ülke ekonomik olarak büyüyebilir.

Ama nehirlerini kaybediyorsa fakirleşiyor demektir.

Gökdelenlerini artırabilir.

Ama çocukları temiz hava soluyamıyorsa gelişmiş sayılmaz.

Sanayisini büyütebilir.

Ama toprağını zehirliyorsa geleceğinden tüketiyor demektir.

Gerçek kalkınma, bugünü zenginleştirirken yarını fakirleştirmemektir.

MEDENİYETİN YENİ ÖLÇÜSÜ

Bugüne kadar kalkınmayı daha çok şu rakamlarla ölçtük:

Milli gelir.

İhracat.

Sanayi üretimi.

Büyüme oranı.

Otoyol uzunluğu.

Enerji kapasitesi.

Bunlar elbette önemlidir.

Ama yeni dünyanın medeniyet ölçüsüne başka göstergeler de eklenmelidir.

Bir ülkenin ne kadar temiz suyu var?

Ne kadar verimli tarım toprağı kaldı?

Ormanlarını artırabiliyor mu?

Şehirlerinde insanlar temiz hava soluyabiliyor mu?

Hayvanların doğal yaşam alanlarını koruyabiliyor mu?

Gıda güvenliğini sağlayabiliyor mu?

Çocuklarına yaşanabilir bir ülke bırakabiliyor mu?

Geleceğin gerçek kalkınma endeksi bunların tamamını içermek zorundadır.

HAYVANLARIN DÜNYADA PAYI YOK MU?

İnsanlık, başka canlıların yaşam alanları konusunda da büyük bir yanlış içerisinde.

Ormanı kesiyoruz.

Dağı deliyoruz.

Nehri yönlendiriyoruz.

Sulak alanı kurutuyoruz.

Hayvanların göç yollarına otoyol ve şehir kuruyoruz.

Sonra hayvanlar insanların yaşadığı alanlara geldiğinde:

“Bunlar burada ne arıyor?” diyoruz.

Belki de soruyu tersine çevirmeliyiz:

Biz onların yaşam alanında ne arıyoruz?

Bir ayının tapusu yoktur.

Bir kurdun sınır belgesi yoktur.

Bir kuşun hava sahası yoktur.

Bir balığın nehir üzerinde mülkiyet belgesi yoktur.

Fakat yaratılış düzeninde hepsinin yeri vardır.

İnsana akıl verilmiş olması, diğer canlıların hayatına sınırsızca hükmetme hakkı vermez.

Tam tersine daha büyük sorumluluk yükler.

Güç sahibi olmak, sorumsuzluk ruhsatı değildir.

MERHAMET STRATEJİK BİR KAVRAMDIR

Merhameti uzun yıllar yalnızca duygusal bir kavram gibi ele aldık.

Oysa merhamet aslında stratejik aklın önemli bir parçasıdır.

Bir devlet suyunu koruyorsa yalnızca merhametli değil, akıllıdır.

Toprağını koruyorsa yalnızca çevreci değil, geleceğini güvence altına alıyordur.

Hayvanların yaşam alanlarını koruyorsa yalnızca vicdani davranmıyordur; ekosistem dengesini koruyordur.

Gelecek nesillerin hakkını gözetiyorsa sadece iyi niyetli değil, devlet aklıyla hareket ediyordur.

Bu nedenle 21. yüzyılda merhamet ile stratejiyi birbirinden ayırmak büyük hatadır.

Merhamet, uzun vadeli stratejidir.

GELECEĞİN BÜYÜK MÜCADELESİ: SU, TOPRAK VE GIDA

Geçmiş yüzyılda enerji kaynakları küresel siyasetin merkezindeydi.

Petrol için savaşlar yaşandı.

Enerji yolları için ittifaklar kuruldu.

Yeni yüzyılda ise başka kaynakların stratejik önemi giderek artıyor:

Su.

Gıda.

Tarım toprağı.

Tohum.

Orman.

Biyoçeşitlilik.

Bir ülke kendi halkını besleyemiyorsa güçlü sayılabilir mi?

Suyunu dışarıya bağımlı hale getirmişse tam bağımsız olabilir mi?

Tohumunu, toprağını ve tarımını koruyamıyorsa gelecek güvenliğini sağlayabilir mi?

Bunlar artık yalnızca çevre konuları değildir.

Doğrudan milli güvenlik konularıdır.

YENİ MİLLİ GÜVENLİK ANLAYIŞI

Yeni dünya düzeninde milli güvenlik kavramı genişlemek zorundadır.

Milli güvenlik yalnızca sınır güvenliği değildir.

Aynı zamanda:

Su güvenliğidir.

Gıda güvenliğidir.

Enerji güvenliğidir.

Toprak güvenliğidir.

Tohum güvenliğidir.

Orman güvenliğidir.

Ekosistem güvenliğidir.

Bir ülkenin ordusu güçlü olabilir.

Ama içilebilir suyu yoksa kırılgandır.

Savunma sanayisi güçlü olabilir.

Ama halkını besleyemiyorsa kırılgandır.

İşte yeni devlet aklı bu gerçek üzerinden kurulmalıdır.

TÜRKİYE İÇİN BÜYÜK FIRSAT

Türkiye bu konuda önemli bir medeniyet birikimine sahiptir.

Bizim kültürümüzde suya nimet denir.

Toprak ana olarak görülür.

Ağaca saygı vardır.

Hayvana merhamet vardır.

İsraf hoş görülmez.

Emanet kavramı güçlüdür.

Bu medeniyet anlayışı modern teknoloji, bilim, şehircilik ve devlet planlamasıyla birleşirse Türkiye dünyaya yeni bir model önerebilir.

Bu modelin adı şudur:

Koruyarak kalkınma.

Ne kalkınmayı durdurmak.

Ne doğayı sınırsızca tüketmek.

İkisinin arasında akılcı, ahlaklı ve sürdürülebilir bir yol.

Türkiye yeni dünyaya şunu söyleyebilir:

Üretelim ama yok etmeyelim.

Büyüyelim ama kurutmayalım.

Şehirleşelim ama nefessiz bırakmayalım.

Enerji üretelim ama hayat sistemlerini yok etmeyelim.

Zenginleşelim ama gelecek nesilleri fakirleştirmeyelim.

İşte bu yaklaşım yeni bir medeniyet vizyonudur.

VATANI KORUMAK SADECE SINIRDA OLMAZ

Vatan sadece sınır çizgisi değildir.

Vatan dağdır.

Nehirdir.

Ormandır.

Ovandır.

Denizdir.

Tarım toprağıdır.

Yeraltı suyudur.

Gökyüzüdür.

Ve o toprak üzerinde yaşayan bütün canlılardır.

Bu nedenle vatanı korumak yalnızca sınırda nöbet tutmak değildir.

Suyu korumaktır.

Ormanı korumaktır.

Tarım arazisini korumaktır.

Denizi temiz tutmaktır.

Toprağın verimini korumaktır.

Kuşların göç yollarını korumaktır.

Çünkü vatanı gelecek nesillere teslim edecekseniz, yalnızca haritadaki sınırlarını değil, içindeki hayatı da teslim etmelisiniz.

YENİ DÜNYA YÖNETİMİNE 12 MADDELİK YOL HARİTASI

Bugünün ve yarının dünya yönetimi için artık daha kapsamlı bir anlayışa ihtiyaç vardır.

1. Su kaynakları milli servet ve insanlığın ortak emaneti olarak görülmelidir.

2. Verimli tarım toprakları stratejik koruma altına alınmalıdır.

3. Ormanlar yalnızca ağaç rezervi değil, yaşayan ekosistem olarak değerlendirilmelidir.

4. Hayvanların doğal yaşam alanları şehir planlarının bir parçası olmalıdır.

5. Büyük altyapı projelerinde 50 yıllık çevresel etki hesabı yapılmalıdır.

6. Yeraltı suyu kullanımı sıkı biçimde planlanmalıdır.

7. Yerel tohum çeşitliliği milli güvenlik meselesi olarak korunmalıdır.

8. Çocuklara çevre bilgisinin yanında emanet ahlakı öğretilmelidir.

9. Şehirlerde kişi başına düşen gerçek yeşil alan temel kalite göstergesi haline getirilmelidir.

10. Gıda israfına karşı güçlü toplumsal ve ekonomik politikalar uygulanmalıdır.

11. Devletlerin kalkınma planlarına gelecek nesillerin hakkı dahil edilmelidir.

12. Uluslararası sistemde “çevre güvenliği” barış ve güvenlik politikalarının ana sütunlarından biri yapılmalıdır.

ŞİMDİ YENİ BİR DEVLET ADAMLIĞI GEREKİYOR

Dünyanın bugün ihtiyacı sadece güçlü liderler değildir.

Uzak görüşlü liderlerdir.

Günü kurtaran değil, nesilleri düşünen liderlerdir.

Sadece seçim dönemini değil, 50 yıl sonrasını görebilen liderlerdir.

Bir devlet adamının büyüklüğü yalnızca yaptırdığı köprülerle ölçülmemelidir.

Koruduğu nehirlerle de ölçülmelidir.

Sadece kurduğu fabrikalarla değil, koruduğu tarım ovalarıyla da ölçülmelidir.

Sadece ekonomik büyümeyle değil, gelecek nesillere bıraktığı hayat kalitesiyle de ölçülmelidir.

Yeni liderlik budur.

Kalkınmayı yöneten ama emaneti unutmayan liderlik.

YENİ MEDENİYETİN ANAHTARI: EMANET DEVLETİ

Belki de artık siyaset literatürüne yeni bir kavram eklemek gerekiyor:

Emanet Devleti.

Emanet devleti;

bugünkü vatandaş kadar yarın doğacak çocuğu da düşünür.

Suyu yalnızca ekonomik kaynak olarak görmez.

Toprağı yalnızca arsa olarak görmez.

Ormanı yalnızca kereste olarak görmez.

Hayvanı yalnızca ekonomik değer olarak görmez.

Devletin görevinin sadece yönetmek değil, korumak olduğunu bilir.

Çünkü devlet geçicidir.

Millet devam eder.

Nesiller değişir.

Tabiat ise bütün nesilleri birbirine bağlayan ortak emanettir.

SON SÖZ: GELECEĞİ KİM KURACAK?

İnsanlık önünde iki yol var.

Birinci yol:

Daha fazla tüketmek.

Daha fazla beton.

Daha fazla israf.

Daha fazla kaynak kavgası.

Daha fazla doğal yıkım.

İkinci yol ise:

Akıl.

Ölçü.

Merhamet.

Teknoloji.

Adalet.

Emanet bilinci.

Geleceğin gerçek mücadelesi işte bu iki anlayış arasında olacaktır.

Dünya bize ait değildir.

Ama dünya bize emanet edilmiştir.

Bizden sonra gelecek çocukların nefesi bugün bizim kararlarımıza bağlıdır.

Bugün koruduğumuz bir su kaynağı yarın bir şehrin hayatı olabilir.

Bugün kurtardığımız bir orman yarın milyonların nefesi olabilir.

Bugün koruduğumuz bir tarım toprağı yarın bir milletin ekmeği olabilir.

Bugün gösterdiğimiz merhamet yarın insanlığın güvenliği olabilir.

Bu nedenle yeni dünyanın en büyük sloganı şu olmalıdır:

Sahip olmak değil, korumak.
Tüketmek değil, yaşatmak.
Hükmetmek değil, denge kurmak.
Bugünü kurtarmak değil, geleceği hazırlamak.

Çünkü gerçek medeniyet dünyaya hükmeden değil;

dünyayı kendisinden sonrakilere yaşanabilir halde bırakabilen medeniyettir.

Ve belki de gelecek yüzyılın en güçlü devletleri en fazla toprağa, en fazla paraya veya en fazla silaha sahip olanlar değil;

emaneti en iyi koruyanlar olacaktır.